تامين اجتماعي از دیدگاه اسلام
تامين اجتماعي از ديدگاه اسلام و سير تكاملي آن
بررسي آيات ، روايات و سيرة پيامبر اعظم (ص) و ائمه اطهار عليهم السلام نشان ميدهد كه مسلمانان در
برابر يكديگر و حتي در مقابل افراد غيرمسلمان ، وظيفهاي انساني برعهده دارند. در اين ميان تأمين اجتماعي
به صورت تكليف و وظيفه اي است كه حكومت اسلامي در برابر شهروندان و انسانها برعهده دارد كه هر چند
به ظاهر اخلاقي به نظر ميرسد، اما در عمل آميخته و تنگاتنگ با احكام عمليه نه تنها در زمينة اقتصادي بلكه
در زمينههاي اجتماعي ، حقوقي ، علمي و نيز همة زمينه هاي كاربردي در عرصة حيات بشري و آئين زندگي
مي باشد . اگر چه مواردي مانند خمس ، زكات ، نفقه ، كفاره ، وقف ، نذر، وصيت و غيره در برخي از جنبه ها
مرتبط با تأمين اجتماعي نيست ، اما اصول و وظيفة عموم مسلمانان و حكومت اسلامي را مشخص مي نمايند
. اصولي مانند برادري اسلامي ، تأمين اجتماعي ، مواسات در ابعاد مختلف (ايمان ، عقل ، عمل صالح ، ديدار
و مراقبت از حال يكديگرو...)، مساوات (دربرابر قانون و توجه به ارزش انسانها بدون نژاد و رنگ و ...)، قسط
و عدالت اسلامي و مبارزه با فقر و گرسنگي ، وفاي به عهد در تعهدات اجتماعي و انساني واينكه بر مؤمنان
لازم است به شروط و تعهدات خود عمل نمايند. بيانگر چشمانداز وسيع اسلام به مسألة تأمين اجتماعي و
شيوههاي تحقق آن است به عبارتي تأميناجتماعي به صورت غير رسمي در فرهنگ ما جاري بوده است تا
آنكه سرانجام پس از توسعة راههاي كشور به ويژه احداث راه آهن سراسري در سال 1310 ، به شكل
«صندوق احتياط طرق و شوارع» با رويكرد اجتماعي حمايت از كارگران تأسيس شد و متعاقباً در سال هاي
1311 ، 1312 ، 1315 ، 1322 ، 1325 ، 1326 ، 1328 ، سيرتحول و تكاملي خود را طي كرد و در نهايت در
سال 1331 سازمان بيمه هاي اجتماعي كارگران به موجب قانون تأسيس گرديد . در سالهاي 1342 و 1354
، به علت وسعت جمعيت تحت پوشش و همچنين افزايش تقاضاي عمومي به «بيمههاي اجتماعي كارگران»
و سپس به «سازمان تأمين اجتماعي» ، تغيير نام و وظيفه داد. از اين رو قدمت و تعهدات سازمان به طور غير
رسمي به بيش از 2500 سال و از نظر رسمي و قانوني به حدود 75 سال پيش برميگردد. قابل توجه اين كه
سازمان تأمين اجتماعي ، يك سازمان عمومي غيردولتي بوده وبراساس قواعد و محاسبات بيمه اجتماعي
فعاليت مي كند.
در سال 1355 و براساس مصوبه مجلس ، ميزان مشاركت اجتماعي بيمه شده در تأمين منابع اين سازمان
7درصد ، كارفرما 20درصد و دولت 3 درصد در چارچوب نظام اندوخته گذاري اجتماعي تعيين شد . اين سازمان
به عنوان حلقة اتصال بين شركاء اجتماعي (بيمه شدگان و تشكلهاي مرتبط ، كارفرمايان و كارآفرينان و
كانونهاي ذيربط و نيز بازنشستگان و مستمريبگيران)با حاكميت به شمار مي رود. امروزه خدمات سازمان
در قالبهاي بيمه اي و درماني به بيش از 32/5 ميليون نفر افراد تحت پوشش بيمه تأمين اجتماعي (كه 11
ميليون نفر آن بيمه شده اصلي و مابقي ، تبعي ، يعني اعضاي خانواده بيمه شده اصلي مي باشند) و
همچنين به بيش از دو ميليون و دويست هزار نفر بازنشسته و مستمري بگير ارائه مي شود.
پزشک ، پژوهشگر و نویسنده