سازماندهي خزانه اي یا شبکه ای ( ماتريسي )


Matrix organization


تلفيقي از سازماندهی بر مبناي وظيفه و سازماندهی بر مبناي پروژه است . به اين ترتيب كه


جريان اختيار در واحدهاي تخصصي به صورت عمودي و در واحدهاي اجرايي ، به صورت


افقي است و از تلاقي اين دو محور ، يك ماتريس به وجود مي آيد .


در اين شيوه افراد متخصص تحت نظر دو نوع سرپرستي قرار مي گيرند و به انجام وظيفه


 مي پردازند به اين ترتيب كه از حيث تخصصي تحت نظر مدير خزانه تخصصي قرار


مي گيرند و از حيث برنامه يا پروژه اي كه انجام آن را برعهده دارند تحت نظرمدير پروژه


هدايت مي شوند.  براي هر پروژه زمان شروع و پايان معيني در نظر گرفته مي شود


و اعتبار ويژه اي براي انجام آن اختصاص مي يابد . مدير يا مجري پروژه ، كارشناسان يا


افراد متخصص مورد نظر خود را از ميان نيروهاي موجود در خزانه ها انتخاب مي كنند و


در طول مدت اجراي پروژه بكار مي گيرد . اين گروه تا پايان پروژه تحت نظارت مستقيم


 مدير پروژه قرار دارند و پس از پايان پروژه مجدداً به خزانه تخصصي خود باز مي گردند .


سازماندهي خزانه اي یا شبکه ای،  شكل پيشرفته تري از سرپرستي چندجانبه است.


و براي سازمان هاي بزرگي كه فعاليت فني پيچيده و متنوعي ذارند ، مناسب است


به همين دليل از اين شيوه سازماندهي بيشتر در سازمان ها مشاوره اي ‘ مراكز آموزشي


و مراكز علمي – تحقيقاتي استفاده مي شود .


بايد توجه داشت كه سازماندهي ماتريسي نوعي سازماندهي موقتي است .


 در اين نوع سازماندهي وحدت فرماندهي رعايت نمي شود . روابط متداول صف و ستاد


مفهومي ندارد ، سلسله مراتب به طور متداول تعريف نمي شود و  مهم تر از همه اينكه


برقراري سلسله روابط مستمر و دائمي بين واحدهاي متداول سازمان ضرورت دارد .


زيرا بدون همكاري نزديك اين واحدها اجراي طرح ها و برنامه هاي سازمان امكان پذير نيست

.

در واقع سازمان ماتریسی را براي انطباق بيشتر با شرايط ذيل طراحي مي كند:



1.هنگامي كه سازمان ناگزير از انطباق با عوامل محيطي متنوعي نظير

مهارت هاي فني سطح بالا و تقاضاي متغيير مشتريان است .


2. هنگامي كه توسعه بيشتر ارتباطات ميان افراد و گروهاي تخصصي ضرورت داشته باشد


به گونه اي كه برقراري اين گونه ارتباطات با استفاده از ساخت هاي متداول امكان پذير نباشد.


3. هنگامي كه دستيابي به عملكرد عالي و ضرورت كاهش هزينه ها نيازمند انعطاف بيشتر


در به كاركيري منابع  مادي و انساني باشد و مشاركت بيشتر نيروي انساني راطلب كند.

محاسن سازمان ماتریسی :



ـ قابلیت انعطاف در استفاده از نیروی انسانی


ـ با پایان یافتن پروژه، نیرو در سازمان وظیفه‌ای یا تخصصی مشغول به کار می‌شوند.


ـ انتقال دانش و تجربه از یک پروژه به پروژه دیگر


ـ پاسخگویی سریع به نیازهای پروژه و خواست‌های مشتریان


ـ حفظ تداوم مدیریت پروژه‌ها در محیط دوگانه سازمانی


ـ توازن میان عملکرد ، هزینه و زمان




طرفداران سازمان ماتریس معتقدند :



1ـ مزایای سازمان مزبور بر معایب ذاتی آن غالب است.


2ـ موفقیت سازمان ماتریسی به اعمال رهبری مؤثر بستگی دارد.


3ـ سازمان ماتریسی هم نقش رابط مدیریت و هم نقش گروه کار ویژه را ایفا می‌کنند.




محدوديت هاي سازمان ماتریسی :



1. استفاده از اين ساختار موجب كاهش ثبات كاركنان در محل كار مي شود .


2. ممكن است به دليل بروز تمايلات متفاوت ميان مديران برنامه ها و مديران گروه های


تخصصي جنگ قدرت در بگيرد و موجب اتلاف منابع سازمان شود .


3. دشواري هماهنگي ميان گروههاي تخصصي و برنامه ها در استفاده بهينه ازنيرو


4. دشواري تصميم گيري در سازمان هاي داراي ساختار خزانه اي