اساس سیستم بهداشت و درمان
اساس سیستم بهداشت و
درمان
بنیان سیستم بهداشت و درمان متشکل از پنج جزء اصلی است.
این 5 عامل در اصل، عوامل توسعه سیستم بهداشت و درمان و
نیروی انسانی نیز هستند.
این 5 عامل عبارتند از :
1ـ منابع تولید
2ـ ساختار سازمانی
3ـ مدیریت
4ـ پشتیبانی اقتصادی
5ـ عرضه خدمات
1ـ منابع تولید
شامل نیروی انسانی بهداشتی، تسهیلات مراقبت‌های بهداشتی، کالاهای
پزشکی ( وسایل، تجهیزات، داروها و ... ) و دانش و تکنولوژی مناسب
بهداشتی است.
دانشگاه‌ها، دانشکده‌های علوم پزشکی و بیمارستان‌های آموزشی
و سازمان‌های مسؤول در این قسمت قرار می‌گیرند.
پس عامل منابع تولید، کلیه عواملی که در امر تولید خدمات بهداشتی و درمانی
مشارکت دارند و نیز سازمان‌های تولیدکننده داروها، تجهیزات و مراکز تحقیقات
پزشکی و بهداشتی که به تولید دانش نوین پزشکی می‌پردازد، را در برمی‌گیرد.
این جزء تأمین‌کننده نیروی انسانی برای ارایه خدمات بهداشتی درمانی
(بیمارستانی) بر اساس نیازهای اجتماعی، علمی و فنی است و باید دانش
آن روزآمد باشد تا کیفیت مراقبت‌ها بهبود یابد.
2ـ ساختار سازمانی
این بخش ترکیبی است از
وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سایر عوامل دولتی که هر یک به
نوعی، در بهداشت دخیلند نظیر مؤسسات تأمین اجتماعی، وزارتخانه‌های آموزش و پرورش و آموزش عالی، مؤسسات داوطلب یا غیرداوطلب دولتی که در زمینه بهداشت و درمان فعالیت دارند مانند هلا‌ل‌احمر ، مؤسسات بازرگانی، سازمان زنان یا سایر گروههایی که می‌توانند نقش بهداشتی ایفا کنند.
بنگاه‌های خصوصی و بالاخره بخش خصوصی که در زمینه بهداشت و درمان اقداماتی انجام می‌دهند و یا فعالیت دارند.
هر قدر ساختار سازمانی با نیازهای اجتماعی مردم، هماهنگ‌تر باشد،
فرایند عرضه خدمات تسهیل خواهد شد.
3- مدیریت
این جزء شامل
سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی بهداشت و درمان، مدیریت بهداشت و درمان
(سرپرستی، هیأت‌های عامل، هماهنگی، سیستم اطلاعات وسایرمکانیسم‌ها)
، انتظام امور (پروانه طبابت، کنترل دارو و ...) و سرانجام پایش و ارزشیابی
فعالیت‌های بهداشتی ـ درمانی می‌شود.
4ـ پشتیبانی اقتصادی
این بخش منابع مالی لازم برای بهداشت را دربرمی‌گیرد مانند درآمدهای عمومی
بیمه‌های اجتماعی، امور خیریه، بیمه‌های اختیاری بنگاه‌های تجاری خصوصی،
کمک‌های اشخاص، همراه با نسبتی از بودجه ملی اختصاص یافته به بخش
دولت و نحوه تخصیص این منابع به مراقبت‌های اولیه، ثانویه و نهایی یا
مراقبت‌های بیمارستانی و سرپایی.
5ـ عرضه خدمات
این جزء شامل
سیستم‌ها و شیوه‌های عرضه خدمات بهداشتی اولیه، ثانویه و نهایی و
مراقبت‌های ویژه گروههایی از جمعیت (مانند کودکان، سالمندان، زنان باردار،
پرسنل نظامی، کارگران) و یا بیماری‌ها (مانند بیماری‌های ذهنی، سل، جذام،
مالاریا، قلب و عروق، دیابت و ...)، دسترسی به خدمات بهداشتی یا پوشش
تمامی جمعیت که از مسایل مهم به شمار می‌روند.
رشد هر یک از اجزای پنج‌گانه مستلزم ارایه خدمات بیشتر و بهتر است که بازوی
ارایه‌کننده خدمات، نیروی انسانی بهداشتی و درمانی می‌باشد.
«منابع تولید» توان بالقوه یک ملت برای تولید خدمات بهداشتی درمانی است. آیا
این منابع تولید (نیروی انسانی، تکنولوژی، مواد و کالاها و ...) داخلی است یا
وارداتی است؟
هر قدر توانایی علمی و فنی نیروی انسانی یک کشور بالاتر باشد، قدرت تولید
خدمات و کالاهای پیشرفته‌تر نیز بیشتر خواهد بود.
در رابطه با «اعمال مدیریت»، سیاست‌گذاری، اولویت‌بندی و برنامه‌ریزی بهداشت
و درمان اهمیت دارد. به عنوان مثال برنامه‌ریزی نیروی انسانی از طریق صدور
گواهینامه، دانش‌نامه‌ها و پروانه‌های شغلی، نظم لازم را در گردش امور
ایجاد می‌کند.
«پشتیبانی اقتصادی» برای تأمین منابع مالی مورد نیاز برنامه‌های عرضه خدمات
و نیز اعمال مدیریت از ضروریات به شمار می‌رود. همچنین سازمان‌بندی و
بهره‌جویی از نیروی انسانی در گروه‌های مختلف جزء اصلی «ارائه خدمات» را
تشکیل می‌دهد.
بهتر است برداشتی کلی از ساختار سازمانی کل سیستم و نیز چگونگی
بهره‌روری از نیروی انسانی بهداشتی درمانی، در بسیاری از برنامه‌ها، علاوه بر
برنامه‌های وزارت بهداشت به دست آید.
هر کشوری باید سیاست بهداشتی ملی داشته باشد. هدف این سیاست در
واقع تحت پوشش قرار دادن کل جامعه بر مبنای
مراقبت‌های بهداشتی اولیه است.
استراتژی‌ها و برنامه‌های بهداشت ملی باید دقیقاً متخذ از سیاست‌ها باشد.
پزشک ، پژوهشگر و نویسنده